Niewielki siniak lub tkliwość w miejscu wkłucia, asymetryczne brwi i powieka, która zaczęła opadać po kilku dniach — to różne możliwe następstwa botulinoterapii. W pierwszym przypadku chodzi o typową reakcję tkanek na iniekcję. W dwóch pozostałych — o niepożądaną zmianę pracy mięśni, którą warto ocenić wspólnie z lekarzem. Najbardziej charakterystyczne działania niepożądane wiążą się z nadmiernym osłabieniem wybranego mięśnia albo wpływem na mięsień sąsiedni. W efekcie może zmienić się położenie brwi lub powiek, symetria twarzy, uśmiech albo praca mięśni wokół oczu.
O tym, jak działa toksyna botulinowa, które zmarszczki można nią korygować i gdzie kończą się możliwości tej metody, szczegółowo pisaliśmy w osobnym materiale.
Co po botoksie jest normalne, a co wymaga uwagi
Samo nakłucie skóry może powodować niewielką bolesność, zaczerwienienie, obrzęk lub siniak. Takie miejscowe reakcje są znane po iniekcjach toksyny botulinowej i zwykle stopniowo ustępują. Inna grupa zmian jest już związana z działaniem preparatu. Toksyna botulinowa osłabia pracę wybranego mięśnia — właśnie na tym opiera się efekt zabiegu. Problem pojawia się wtedy, gdy osłabienie jest silniejsze, niż powinno, zmienia dotychczasową równowagę mięśni albo obejmuje sąsiednią strukturę.
| Co pojawiło się po zabiegu | Co to może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Niewielki siniak, zaczerwienienie lub tkliwość w okolicy miejsca wkłucia | Reakcja tkanek na iniekcję | Obserwować: objawy powinny stopniowo słabnąć |
| Ból głowy | Znane działanie niepożądane | Jeśli ból jest nasilony, nietypowy lub długotrwały — skontaktować się z lekarzem |
| Jedna brew w pierwszych dniach tymczasowo porusza się aktywniej albo znajduje się wyżej niż druga | Działanie preparatu jeszcze się kształtuje albo mięśnie reagują w różnym tempie | Poczekać na pełne ukształtowanie się efektu; jeśli asymetria się utrzymuje — omówić ją z lekarzem |
| Brwi opadły, spojrzenie stało się „cięższe” | Możliwe nadmierne osłabienie mięśnia czołowego | Skontaktować się z lekarzem, który wykonywał zabieg |
| Opadł brzeg górnej powieki | Możliwa ptoza górnej powieki | Zgłosić się do lekarza |
| Suchość lub podrażnienie oczu, światłowstręt | Możliwe zaburzenie prawidłowej pracy mięśni wokół oka | Jeśli objawy się utrzymują — zgłosić się do lekarza |
| Podwójne widzenie lub wyraźna zmiana widzenia | Niepożądany efekt okulistyczny | Nie odkładać konsultacji medycznej |
| Problemy z mówieniem, połykaniem lub oddychaniem, wyraźne ogólne osłabienie mięśni | Możliwy klinicznie istotny efekt ogólnoustrojowy | Konieczna jest pilna pomoc medyczna |
W pierwszych dniach po zabiegu nierównomierność mimiki nie musi jeszcze oznaczać nieudanej korekcji. Działanie toksyny botulinowej narasta stopniowo, a różne mięśnie, a nawet poszczególne fragmenty tego samego mięśnia, mogą reagować nie całkiem jednocześnie. Dlatego jedna brew może tymczasowo poruszać się aktywniej, jedna strona czoła — wygładzać się szybciej, a niewielka asymetria — zmniejszać się wraz z pełnym rozwijaniem się efektu. Ostateczną ocenę równowagi mimiki najlepiej przeprowadzić dopiero po ustabilizowaniu się działania preparatu. Jeśli asymetria utrzymuje się po tym czasie, ocenia się ją już jako możliwy niepożądany rezultat i rozważa, czy potrzebna jest korekta.
Częstość poszczególnych reakcji zależy od preparatu, okolicy zabiegowej, dawki i protokołu podania. Na przykład w badaniach klinicznych BOTOX Cosmetic ptozę górnej powieki po korekcji okolicy międzybrwiowej odnotowywano u około 3% uczestników. Przy jednoczesnym podaniu preparatu w okolicę czoła i międzybrwia ból głowy zgłaszano u 9%, ptozę powieki — u 2%, a ptozę brwi — u 2%. Po korekcji „kurzych łapek” obrzęk powiek rejestrowano w około 1% przypadków. Dane te dotyczą onabotulinumtoxinA w konkretnych schematach badań: jednostki różnych preparatów toksyny botulinowej nie są zamienne.
Ptoza powieki, „ciężkie brwi” i asymetria — czym się różnią
Po botulinoterapii pacjenci nierzadko opisują każdą zmianę w okolicy oczu słowami „opadła mi powieka”. W rzeczywistości mogą to być różne sytuacje.
Ptoza brwi to opadnięcie samej brwi. Mięsień czołowy unosi brwi, a u części osób stale pomaga utrzymać je w typowym położeniu. Jeśli zostanie osłabiony zbyt mocno albo zmieni się równowaga między mięśniami, brew może przesunąć się niżej. Tkanki nad górną powieką również wyglądają wtedy na cięższe, choć brzeg samej powieki pozostaje na miejscu.
Ptoza górnej powieki wygląda inaczej: opada właśnie jej brzeg. Po iniekcjach w górnej jednej trzeciej twarzy może do tego dojść, jeśli działanie toksyny botulinowej obejmie mięsień unoszący górną powiekę. Ptoza często jest widoczna tylko po jednej stronie i może pojawić się nie od razu po zabiegu, lecz po kilku dniach, gdy działanie preparatu się nasila.
Dlatego jeśli po botoksie „opadła powieka”, najpierw trzeba ustalić, czy zmieniło się położenie samej powieki, czy brwi. Z zewnątrz te sytuacje mogą wyglądać podobnie, ale koryguje się je w różny sposób.
Asymetria po botoksie może objawiać się różną wysokością brwi, nierówną ruchomością czoła albo silniejszym skurczem mięśni po jednej stronie. Czasem zewnętrzna część brwi unosi się nienaturalnie wysoko — taki efekt jest znany jako Mephisto sign lub Spock brow.
Twarz rzadko jest całkowicie symetryczna już przed zabiegiem. Wyjściowa różnica w położeniu brwi, sile mięśni lub mimice po botulinoterapii może stać się bardziej widoczna. W innych przypadkach nowa asymetria rzeczywiście wiąże się z różnym nasileniem efektu po prawej i lewej stronie. Dlatego przed iniekcjami lekarz ocenia twarz nie tylko w spoczynku, ale także podczas aktywnej mimiki.
Niepożądane zmiany są możliwe również w innych okolicach. Nadmierne osłabienie mięśni w pobliżu ust może zmienić uśmiech lub pracę warg, a po iniekcjach w mięśnie żwacze czasem przejściowo zmniejsza się siła żucia. Przy zabiegach w okolicy szyi szczególnie ważna jest precyzja podania, ponieważ sąsiednie mięśnie uczestniczą w połykaniu.
Czy można poprawić nieudany botoks
Toksyna botulinowa nie ma odpowiednika hialuronidazy, którą można szybko rozpuścić wypełniacz na bazie kwasu hialuronowego. Gdy toksyna botulinowa zacznie działać, nie da się natychmiast przywrócić mięśniowi pierwotnej aktywności. Jego praca wraca stopniowo. Część niepożądanych efektów estetycznych można jednak korygować.
Przy niewielkiej asymetrii lekarz czasem może wyrównać pracę mięśni dodatkową, miejscową iniekcją. Jednak ocenianie rezultatu w pierwszych dniach jest zbyt wczesne: działanie preparatu narasta stopniowo. O tym, kiedy botoks zaczyna działać, kiedy ocenia się rezultat i jak długo zwykle się utrzymuje, pisaliśmy osobno.
W przypadku rzeczywistej ptozy górnej powieki lekarz może przepisać krople do oczu, które tymczasowo pomagają nieco unieść powiekę. Stosuje się w tym celu między innymi apraklonidynę lub oksymetazolinę. Takie leczenie nie znosi działania toksyny botulinowej, ale może zmniejszyć nasilenie ptozy na czas powrotu do normy. W przypadku opadnięcia brwi takie podejście nie usuwa przyczyny problemu, ponieważ wiąże się ona z równowagą mięśni decydujących o położeniu brwi.
Nie ma wiarygodnego sposobu na przyspieszenie ustąpienia działania toksyny botulinowej za pomocą masażu, sauny, rozgrzewania czy domowych zabiegów aparaturowych. Zazwyczaj postępowanie obejmuje obserwację, leczenie objawowe i — w razie potrzeby — punktową korektę lekarską.
Kiedy po botoksie potrzebna jest pilna pomoc
Asymetryczna brew lub zbyt nieruchome czoło mogą wymagać korekty, ale zwykle nie są stanami nagłymi. Inaczej jest w przypadku objawów wykraczających poza efekt miejscowy.
Ulotki i charakterystyki preparatów toksyny botulinowej ostrzegają przed możliwością rozprzestrzenienia się jej działania poza miejsce podania. Wśród możliwych objawów wymienia się wyraźne ogólne osłabienie mięśni, podwójne widzenie, zaburzenia mowy, połykania lub oddychania. Mogą pojawić się po kilku godzinach, a nawet po kilku tygodniach od iniekcji. Przy problemach z połykaniem, mówieniem lub oddychaniem konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna.
W przypadku zarejestrowanych dawek kosmetycznych BOTOX Cosmetic poważne następstwa odległego rozprzestrzenienia się efektu nie są typowym scenariuszem. Objawów, które mogą na to wskazywać, nie należy jednak ignorować.
Pilnej pomocy wymaga także ostra reakcja nadwrażliwości z narastającym obrzękiem twarzy, warg lub języka, dusznością albo innymi objawami anafilaksji.
Po iniekcjach w okolicy oczu warto zwrócić uwagę na utrzymującą się suchość, światłowstręt i zaburzenia widzenia. Toksyna botulinowa w tej okolicy może wpływać na mruganie i ochronę powierzchni oka; jeśli objawy nie ustępują, może być potrzebne badanie okulistyczne.
W większości przypadków niepożądane następstwa estetycznej botulinoterapii pozostają miejscowe i stopniowo słabną wraz z działaniem preparatu. Jeśli po zabiegu zmieniło się położenie brwi lub powiek, uśmiech albo praca mięśni, najrozsądniej najpierw ustalić przyczynę razem z lekarzem. Od tego zależy, czy wystarczy obserwacja, czy rezultat można skorygować.
Źródła
- BOTOX Cosmetic (onabotulinumtoxinA). Full Prescribing Information. AbbVie. Revised October 2024.
- Borba A, Matayoshi S, Rodrigues M. Avoiding Complications on the Upper Face Treatment With Botulinum Toxin: A Practical Guide. Aesthetic Plastic Surgery. 2022;46(1):385-394.
- Nestor MS, Han H, Gade A, et al. Botulinum toxin-induced blepharoptosis: Anatomy, etiology, prevention, and therapeutic options. Journal of Cosmetic Dermatology. 2021.
- Bernardini FP, Skippen B, Croasdell B, et al. Management of Severe Botulinum-Induced Eyelid Ptosis With Pretarsal Botulinum Toxin and Oxymetazoline Hydrochloride 0.1%. Aesthetic Surgery Journal. 2023;43(9):955-961.